KCHWE Radzyń Podlaski Zbór "Nowe Jeruzalem"

550 lat wielokulturowego Radzynia Podlaskiego- najstarsza książka napisana w języku polskim przez mieszkańca Radzynia Podlaskiego.
Dodane przez admin dnia November 01 2018 16:28:21

W roku jubileuszu 550 - lecia nadania praw miejskich Radzyniowi Podlaskiemu przypominamy, że w roku 1564 zostało wydane dzieło Jana Kazanowskiego „Na upominanie Jana Kalwina do braciey polskiey napisane (przeciwko tablicy w Polszcze wydaney w ktorey chce pokazać żeby pismo święte o Troycy nie zawsze rozdzielnie mowiło. /, Jana Kazanowskiego slachcica krotka odpowiedź roku 1564. Książka ta jest została wydana w drukarni Brześciu Litewskim i jest pierwszą książką napisaną w języku polskim przez mieszkańca Radzynia Podlaskiego.

Opis książki:

Tytuł książki Na upominanie Jana Kalwina do braciey polskiey napisane (przeciwko tablicy w Polszcze wydaney w ktorey chce pokazać żeby pismo święte o Troycy nie zawsze rozdzielnie mowiło. /, Jana Kazanowskiego slachcica krotka odpowiedź roku 1564.

Twórca: Kazanowski Jan
Wydawca: Cyprian Bazylik
Miejsce wydania: Brześć Litewski
Lokalizacja oryginału: PAN Biblioteka Kórnicka
Typ obiektu: starodruk
Język: polski
Prawa do dysponowania publikacją: PAN Biblioteka Kórnickich
Data wydania: 1564
Prawa: domena publiczna
Prawa dostępu: dla wszystkich bez ograniczeń
Digitalizacja: PAN Biblioteka Kórnicka
Lokalizacja oryginału: PAN Biblioteka Kórnicka

Link do treści książki:
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=309823&from=publication

Skan strony tytułowej pochodzi ze strony książki znajdującej się w zasobach PAN - Biblioteka Kórnickich

Dzieło Jana Kazanowskiego jest pierwszą książką napisaną w języku polskim przez mieszkańca
Radzynia Podlaskiego.

Kserokopia dzieła Jana Kazanowskiego dostępna do obejrzenia w Bibliotece Zboru „Nowe Jeruzalem” w Radzyniu Podlaskim.

Treść rozszerzona

Jan Kazanowski - teolog i działacz społeczny

Jan Kazanowski herbu Grzymała, był synem dworzanina królewskiego, a potem sędziego ziemskiego łukowskiego, Bartłomieja (zmarłego po 1538), i Katarzyny, córki Jana Markuszowskiego, był znanym pisarzem i działaczem religijnym. Posiadał gruntowne wykształcenie i został wyznaczony na proboszcza uposażonej przez ojca prepozytury w Radzyniu (święceń nie posiadał). Rodzina Kazanowskich dzierżyła dużą część posiadłości dziedzicznych i królewskich w obszernej parafii (Kozirynek), a sam Kazanowski posiadał miasteczko Budzyń, będące faktycznie cząstką Radzynia, którego większość należała do króla, oraz wieś Żabików. Uchodził za zamożnego szlachcica mimo, iż jego ojciec utracił niektóre posiadłości w sporach z rewindykującą królewszczyzny Boną. Od roku 1557 r. pozostawał w kontakcie z kalwinami małopolskimi (zwłaszcza A. Witrelinem), ok. pierwszej połowy lat sześćdziesiątych odebrał katolikom 2 kościoły radzyńskie i w sposób świadomy popierał ruch reformacyjny, utrzymując ponadto zbór ariański we dworze w Żabikowie. W 1583 kościół parafialny został o sporach i procesach odebrany przez katolików, ale na potrzeby reformacji służył do przełomu XVI i XVII w. stary drewniany kościół Św. Trójcy. W latach sześćdziesiątych Jan Kazanowski stał się jednym z pierwszych i ważniejszych polskich działaczy antytrynitarskich, w latach 1562 i 1563 r. w czasie w czasie sejmu piotrkowskiego brał udział w synodzie kalwińskim (jako jego sekretarz opublikował prawdopodobnie relacje z obrad Elucidationes in colloguium Petricoviae 1565 habitum, bmw 1565), stając po stronie arianizującego Grzegorza Pawła z Brzezin. Po stronie antytrynitarskiej większości stał także na synodzie w podlaskich Mordach w czerwcu 1563 r.
Jego teologiczne dzieło znane literaturze naukowej, zostało wydrukowane w r. 1564, w Brześciu litewskim, wydane przez Cypriana Bazylika, a obecnie jest przechowywane w Bibliotece Kórnickiej: „Na upominanie Jana Kalwina do braciej polskiej (przeciwko Tablicy w Polszcze wydaney) ... slachcica polskiego krótka odpowiedź”, popularnie napisana obrona antytrynitarskiej krytyki Grzegorza Pawła z „Tabula de Trinitate”. Praca ta składa się z dwóch części. W pierwszej części zawarta jest głównie analiza interpretacji miejsc pisma zawartych w poglądach Grzegorza Pawła z Brzezin w „Tabula de Trinitate”, zaś druga część jest polemiką z poglądami Jana Kalwina, w której zawarł swoje samodzielne poglądy teologiczne, odrzucił tradycyjną semantykę trynitarną, jak np. pojęcie osoby, relacji, dystynkcji, poddał krytyce atanazjański symbol wiary, doktrynę Trójcy Świętej, z szacunkiem zaś odnosił się do Nicejskiego wyznania wiary ze względu na termin Bóg z Boga, jako boskości Chrystusa, zawarł też własne zastrzeżenia w sprawach teologicznych względem filozofii i sofistyki przeciwstawiające temu wiarę prostaczków. Publikacja ta została wysoko oceniona m. in. przez polskiego myśliciela Andrzeja Frycza Modrzewskiego, przesłana przez Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła do Szwajcarii, znalazła szeroki oddźwięk w środowiskach ariańskich na zachodzie Europy. W postawie teologicznej Kazanowskiego można zauważyć ewolucję poglądów teologicznych, w początkach swojej działalności związany z ruchem kalwińskim, w późniejszym okresie skłonił się ku dyteistycznemu nurtowi w łonie polskiego antytryniaryzmu przeciwstawiając się skrajnym poglądom społecznym i teologicznym, był w opozycji względem unitaryzmu oraz anabaptyzmu. Będąc obcy radykalizmowi społecznemu i teologicznemu, powrócił w ostatnich latach życia do kościoła kalwińskiego i w duchu tego wyznania ogłosił nie później niż w r. 1589 antykatolicki łaciński utwór poetycki De apostasia Ecclesiae et operibus Antichristi. Utwór ten był napisany w czasie energicznej działalności kontrreformacyjnej ze strony kościoła katolickiego.
Brał udział w roku 1565 po stronie arian w synodzie piotrkowskim protokołując prowadzone obrady, drukując na jej podstawie Elucidationes in Colloguium Petrcoviae 1565 habitum lub też nawet anonimową Disputatio seu colloguim cum trinitariis. W r. 1567 brał udział w synodzie w (Starym) Skrzynie, a w r. 1569 w Bełżycach będąc w obu wypadkach jednym z najgorliwszych obrońców bóstwa Chrystusa. W podobnym charakterze wystąpił na synodzie w Lublinie w r. 1579, zaś na słynnym na synodzie różnych wyznań jesienią 1580 r. w Lubartowie (Lewartowie) stał obok Stanisława Farnowskiego na czele dyteistów. W latach siedemdziesiątych był (jako patron, a zarazem minister) wraz z Piotrem Kaszowskim głównym przywódcą dyteistów w Lubelskiem i na przyległych terenach Rusi. Bronił ich przed złączeniem się z unitarianami, a od dyteistów sądeckich różnił się odrzucaniem anabaptyzmu.
Jan Kazanowski miał wielkie poważanie i szacunek wśród szlachty lubelskiej, która w r. 1576 wybrała go na kasztelana zawichojskiego (wyboru nie potwierdzono), w okresie elekcji był w stronnictwie antyhabsburskim, od 1579 r. działał jako podsędek ziemski łukowski, a od 1589 jako sędzia ziemski łukowski i został wybrany przez sejm do komisji reformy praw. Zmarł w r. 1591 i został prawdopodobnie pochowany w kościele Św. Trójcy fundacji Cebulków. Godność sędziego przejął po nim jego brat i współwyznawca Paweł (zm. 1596). Kazanowski był żonaty z Dorotą Jacimierską i pozostawił syna Jana, kalwina i rokoszanina z r. 1606.

Bibliografia:
1) Konrad Górski, Grzegorz Paweł z Brzezin: monografia z dziejów polskiej literatury aryjańskiej XVI wieku,
Kraków 1929, str. 127-128.
2) Józef Krasiński, Jan Kazanowski [w:] Encyklopedia katolicka t. VIII, Lublin 2000, str. 1271,
3) Wacław Urban, Kazanowski Jan [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XII, Wrocław 1966-1967, str. 255-256.
4) Teresa Romaniuk, Działalność polityczno-reformacyjna szlachty różnowierczej na sejmiku lubelskim w latach
1573-1646 [w:] Rocznik lubelski 1978, T. 18, str. 33-34.