KCHWE Radzyń Podlaski Zbór "Nowe Jeruzalem"

Szabat
Dodane przez admin dnia October 25 2016 21:51:21

Treść rozszerzona

Wykład dr Tomasza Mańko pt. „Szabat”, wygłoszony w dniu 21 października 2016 r. w ramach realizacji projektu "Ocalić od zapomnienia-Szlakiem dziedzictwa żydowskiego w powiecie radzyńskim: żydowskie obrzędy i praktyki religijne".

Słońce znikło za drzewami
Wyjdźmy powitać Szabat, Królową
Oto nadchodzi, święta i błogosławiona,
Wraz z nią aniołowie pokoju i odpoczynku.
Wejdź, wejdź, Błogosławiona Królowo
Pokój Wam, aniołowie pokoju.
Chaim Nahman Bialik (1873-1934)

Od niezliczonych pokoleń szabat jest dla żydowskiej duszy „królową” i „oblubienicą”,
wyznaczonym przez Boga dniem odpoczynku i oddawania Mu czci. Szabat jest głęboko zakorzeniony w sercu judaizmu i stanowi centralny punkt życia żydowskiego. Szabat i obrzezanie to dwa znaki rozpoznawalne judaizmu. Żaden Żyd nie może być uznany za pobożnego w rabinicznym sensie jeśli nie zachowuje obu tych znaków. Słowo szabat znaczy „odpoczynek”, jest to żydowskie święto, jakie dla Izraela dał Bóg za pośrednictwem Mojżesza na górze Synaj (II Ks. Mojżeszowa 31, 12-14).

Szabat - to najważniejszy dzień tygodnia, to dzień odpoczynku, w którym można znaleźć radość jaką darował Bóg. Jest to święto nakazane przez Boga, jest wymieniony w Dekalogu jako czwarte przykazanie. Szabat to święto na cześć Boga Stworzyciela i na cześć Przymierza, które Bóg zawarł z narodem Izraela. W przykazaniu o Szabacie padają niezwykłe słowa. Oto w II tysiącleciu przed naszą erą jest mowa o równości prawa do odpoczynku dla właściciela, niewolnika i obcego. Jeden z żydowskich filozofów - rabin Abraham Joszua Heszel pisał, że ”słowa te są jak światło latarni morskiej, która przez wieki przesyła światu prawdę o najistotniejszych prawach człowieka: wolności, równości, sprawiedliwości”.

Szabat dla Żydów był i jest otoczony największą czcią oraz miłością, uważali go za najcenniejszy dar, jaki otrzymali od Boga. Jest to dzień harmonii, wewnętrznego uspokojenia i pokoju. Nazywali Szabat Królową i Oblubienicą. W Dekalogu określenie „święty" odnosi się tylko do jednego pojęcia - Szabatu. Wyznacza to mu najwyższą pozycję w żydowskich życiu religijnym. W Słowie Bożym czytamy o szabacie tj. w I ks. Mojżeszowej 2, 1-3; II ks. Mojżeszowej 20, 8-11, V ks. Mojżeszowej 5,12-15, ks. Izajasza 58, 13-14 (szabat jako dzień radości)

Szabat opiera się na 3 filarach, z których jeden ma charakter ogólny, drugi szczególnie
żydowski, zaś trzeci indywidualny. Ogólny charakter szabatu wskazuje na Boga, który stworzył świat w ciągu 6 dni: tj. Stworzenie świata (II ks. Mojżeszowa 20:11). Żydowski charakter szabatu daje sposobność narodowi żydowskiemu wspominanie wyjścia Izraelitów z Egiptu. Po tym wyjściu Pan dał swojemu narodowi Torę - wskazówki jak żyć według Jego praw i przepisów. Szabat podkreśla odrębność narodu żydowskiego od świata nie-żydowskiego, dopomógł Żydom zachować swoją tożsamość narodową i istnienie. Wielki żydowski myśliciel i pisarz Ahad Ha'am (Aszer Ginsberg, 1856-1927) zauważył: „szabat zachowuje Żydów”. Z tego powodu wynika szczególny żydowski charakter szabatu. Indywidualny aspekt szabatu odnosi się do człowieka, który w tym dniu powstrzymuje się od wykonywania pracy. Jest to osobista decyzja, tak jak Bóg zakończył swoją pracę i odpoczął, tak samo każdy Żyd może na nowo zdecydować , aby szabat powstrzymać się od pracy. Odpoczynek jest częścią powstrzymania się od pracy. W przykazaniu o Szabacie jest powiedziane, że należy zaniechać wszelkiej pracy. Ogromna władza człowieka nad przyrodą: jej ujarzmianie, podporządkowywanie, kontrolowanie, sprawia, że człowiek zaczął myśleć o sobie jako o twórcy i panu wszystkiego. Szabat ma uzmysłowić, że to Bóg jest Najwyższym Stwórcą. Właśnie tę prawdę każdy wierzący Żyd potwierdza świętując Szabat. Szabat nie polega wyłącznie na przestrzeganiu zakazów. W czwartym przykazaniu jest powiedziane, że siódmego dnia Pan odpoczął. Odpoczynek po hebrajsku nazywa się menucha i słowo to oznacza też: ciszę, pogodę, pokój, wytchnienie. Można go też użyć w znaczeniu szczęścia, spoczynku, harmonii. Menucha to stan, w którym nie istnieje konflikt, walka, nie ma strachu i nieufności.

Szabat jest świętem radosnym i podniosłym, jest uznawany za przedsmak raju, przedsmak życia w bliskości Boga. W tym dniu Żyd nie musi niczego, nie zajmuje się żadną pracą, interesami, nie trapi się żadnymi kłopotami, jest to to czas uspokojenia i wyciszenia. Słowo „Szabat" w biblijnym rozumieniu ma podwójne znaczenie. Nie chodzi tu tylko o dzień, w którym nie wykonuje się żadnej pracy, ale jest to czas ,w trakcie którego można skupić się nad tym. co jest rzeczywiście ważne. Jest to też czas uczenia się rozumienia głosu Bożego. Na szabat kupowano najlepsze i najsmaczniejsze rzeczy. Przed szabatem ortodoksyjni Żydzi dokonywali twila, tzn. rytualnej kąpieli w mykwie. Wszyscy tego dnia starali się wyglądać czysto i odświętnie. Stół na kolację szabatową był nakrywany najlepszym obrusem, na którym stawia się dwie świece, wino, dwie chałki lub dwa chleby przykryte ozdobną serwetą. Ma to swoją symbolikę:

- dwie świece symbolizują sacrum i profanum,
- dwie chałki symbolizują podwójną porcję manny, jaką Żydzi otrzymywali od Stwórcy w każdy piątek podczas swej wędrówki przez pustynię. Serweta ma przypominać rosę, która ową mannę okrywała. Szabat rozpoczyna się w piątkowy wieczór, gdyż doba według kalendarza żydowskiego zaczyna się o zachodzie słońca dnia poprzedniego. Piątkowe nabożeństwo w synagodze odprawiane jest przed zachodem słońca. Święto rozpoczynano w piątek po zachodzie słońca zapaleniem i błogosławieństwem świec. Zapalano je na 20 minut przed zmierzchem. Szabatowe świece zapala kobieta i jest to jeden z najważniejszych rytuałów w liturgii żydowskiej. Mężczyźni witali Szabat w synagodze na nabożeństwie odprawianym przed zachodem słońca, zwanym Kabala Szabat (hebr. „przyjęcie szabatu”). Śpiewano psalmy (95, 96, 97, 98, 99 i 29), potem hymn „Lecha dodi” (hebr. „Idź przyjacielu”). Ten hymn opisuje Szabat jako przybywającą na swój lud narzeczoną. Wyraża także nadzieję na mesjańskie odkupienie. Przy ostatniej zwrotce wszyscy odwracali się od aron ha-kodesz w kierunku drzwi, aby w ten sposób zaznaczyć wkraczanie Szabatu. Na koniec śpiewano dwukrotnie Psalm 92.
Szabat w domu: Rodzina oczekująca w domu śpiewała pieśń „Szalom alejchem”. Na wstępie żona i matka zapala dwie świece szabatowe i wypowiada „bracha” - czyli błogosławieństwo: „Bądź pochwalony Panie, Królu Wszechświata, który nas uświęcasz swoimi przykazaniami i nakazujesz nam zapalać szabatowe świece".
Jest to jeden z najważniejszych rytuałów w liturgii żydowskiej.

Potem ojciec rodziny błogosławi swoje dzieci. Błogosławieństwo nad synami zaczyna się od słów: Niech Pan sprawi, że będziecie jak Efraim i Manasses, a błogosławieństwo córek: „Niech Pan sprawi byście były jak Sara, Rebeka. Rachela i Lea”. Oba błogosławieństwa kończą się słowami: „Niech ci błogosławi Pan i niechaj cię strzeże, niech rozjaśni Pan oblicze swoje nad tobą i niech ci miłościw będzie, niech obróci Pan twarz swoją ku tobie i niech da ci pokój”. (IV ks. Moj. 6:24-26).

Następnie jest drugi ważny moment w liturgii Szabatu: kidusz czyli błogosławieństwo wina. Ojciec rodziny wypowiada błogosławieństwo wina „Bądź błogosławiony Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, Twórco owocu winorośli". Kidusz miał przypominać o stworzeniu świata, a także o wyjściu z Egiptu. Następnie każdy z uczestników upijał z kielicha łyk wina. Potem jest odmawiane błogosławieństwo nad dwoma chałkami, a każdy bierze po kawałku do zjedzenia. Po wypowiedzeniu przez prowadzącego wieczerzę słów: Szabat szalom – zaczynała się wieczerza. Jadano ryby, wątróbkę z jajkiem, rosół z knedelkami, kugiel, cymes i inne dania, czulent-gorące danie, przygotowane w piątek, w jego skład wchodził: mięso, ziemniaki, pęczak, fasola, cebula. Przy stole panowała świąteczna, radosna atmosfera, nie mówił się o pracy, interesach, a najczęściej padało pytanie: co dobrego wydarzyło się tobie w ubiegłym tygodniu? Czas poświęca się rodzinie i Bogu. Czytano fragmenty Pisma Świętego, studiowano Talmud. Rozmawiano o sprawach miłych i pogodnych, śpiewano psalmy i pieśni przeznaczone na Szabat, a na koniec składano Panu dziękczynienie. Szabat kończono o zmroku w sobotę. Na pożegnanie odchodzącej królowej Szabat śpiewano pieśni podobne do pieśni weselnych.

Jakie znaczenie ma szabat dla chrześcijan?

Każdy z nas potrzebuje odpoczynku. Obecne pokolenie tak bardzo potrzebuje duchowego i fizycznego odpoczynku. Szabat jest więc kluczowy dla zrozumienia sensu życia przez człowieka. W Ew. Mateusza 12,8 czytamy, że „Syn Człowieczy jest Panem szabatu”. Pan Jezus nauczał, że Szabat jest dla człowieka. Jest on uczyniony dla nas, współczesnych ludzi. Byliśmy niewolnikami ludzi, rzeczy. Bóg nas wyzwolił. Dlatego też powinniśmy żyć, pracować i odpoczywać jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy innych ludzi, rzeczy i pracy. Szabat należy do tych istotnych czynników, które decydują o tożsamości Izraela, podobnie jak świątynia czy Tora. Jako chrześcijanie możemy zaufać słowom Jezusa, który powiedział, że On jest Słowem i Świątynią, a nawet więcej niż świątynią (Ew. Mateusza 12, 4-8). On jest Panem Szabatu, a w istocie samym Szabatem- odpoczynkiem. Znaczy to, że odpoczynek nierozerwalnie związany jest z Jezusem-Mesjaszem. On powiedział:” Pójdźcie do mnie wszyscy, którzy jesteście spracowani i obciążeni, a Ja wam dam ukojenie” (Mt. 11,28). Nasze zbawienie opiera się całkowicie i wyłącznie na tym, co dokonało się na Golgocie. Zbawieniem jest to, co uczynił Pan Jezus Chrystus, a nie to, co my robimy. Nie możemy nic do niego dodać ani nic ująć; możemy tylko przyjąć je z wiarą. Szabat jest kluczowy dla zrozumienia życia w Chrystusie. To odpoczynek szabatowy - wieczny szabatowy odpoczynek. Nie podlegamy już dłużej „sześciu dniom” niewoli grzechu, poprzez wiarę w Chrystusa-Mesjasza, wchodzimy w odpoczynek szabatowy w Bogu: „A tak pozostaje jeszcze odpocznienie szabatowe dla ludu Bożego” (Hebr. 4,9). Bóg dał szabat, by pomóc swoim ludziom zrozumieć, jak ma wyglądać nasze życie w Chrystusie- Mesjaszu.
Opracował: dr Tomasz Mańko, Koordynator Projektu: „Ocalić od zapomnienia-Szlakiem dziedzictwa żydowskiego w powiecie radzyńskim: żydowskie obrzędy i zwyczaje religijne” realizowanego przez Zbór Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w Radzyniu Podlaskim. www.kchweradzyn.pl
Zadanie jest współfinansowane przez Powiat Radzyński

Bibliografia:
Kazimierz Barczuk, Przeszłość i przyszłość w świętach biblijnych, Warszawa 2008.
Ariel i D'vorah Berkowitz, Szabat, świętowanie dnia siódmego według tradycji żydów mesjanistycznych, Cieszyn 2007.
Victor Buksbazen, Ewangelia zawarta w świętach Izraela,Warszawa 2005.
Efrat Gal -Ed, Księga świąt żydowskich, Warszawa 2005.
Jak modlą się Żydzi, Antologia modlitw, Wydawnictwo Księży Werbistów, Warszawa 2000.
Ninel Kameraz-Kos, Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 2002.